آن است اگر روزها تا شب استمرار داشته باشد ، و دو ثلث آن اگر تا ظهر دوام داشته باشد ، و يك ثلث آن است اگر تا بلندى آفتاب دوام داشته باشد بنا بر اظهر ، اگر چه احوط صلح است با رعايت احتمال موافق ظاهر و احتمال ارش در جميع صور ثلاثه . اگر استمرار بول از يكى از حدود سه گانه تجاوز نمود و به حدّ ديگر نرسد ، در خصوص مقدار زيادتى احوط صلح است با رعايت احتمال ارش و نسبت به مقدم و استثناء از حدّ مؤخر ؛ و در خصوص زائد بر دخول شب ، احتمال عدم اعتبار ، و در غير مقدر از منافع زائله به سبب جنايت و غير معلوم از حكم مقدر كه در آنها ارش محتمل است ، احتياط كلى در صلح است به مناسبت احتمالات خاصه در هر كدام . تتمة ديه ازالهء صوت و در ازاله صوت ، تمام ديه است . و اگر موجب ذهاب نطق باشد دو ديه دارد بدون تداخل . و در صورت ذهاب نطق جهرى ، در صوت ، ديه ، و در كيفيت نطق ، ارش است بنا بر اظهر . 3 - ديات شجاج و جراح اوّلى خاص به جراحت در سر و روى است ، و آن « شجّه » ( يعنى سر شكستگى ) و جمع آن « شِجاج » است . پاره شدن پوست بدون خارج شدن خون و در شجّه اى كه خدش موجب پاره شدن پوست است بدون خارج شدن خون و آن « حارصه » است ، يك شتر است . و فرقى بين مرد و زن در تقدير اين ديه نيست . و اما مملوك پس اظهر ثبوت مثل نسبت تقدير در حرّ نسبت به ديه او ، در مملوك است پس در او عُشر عُشر تمام قيمت او است كه ديه او است در صورت عدم تجاوز از ديه حرّ . ديهء زخم داخل گوشت در « داميه » ( كه اظهر مغايرت آن است با حارصه ) و آن عبارت از دخول جرح در